راهنمای کامل داروهای ضد افسردگی: انواع

راهنمای کامل داروهای ضد افسردگی انواع، مکانیسم اثر و عوارض سوء مصرف, افسردگی یکی از شایعترین اختلالهای روانی است که میتواند در هر سن و جنسیتی بروز یابد، هرچند در زنان و در اوایل بلوغ شیوع بیشتری دارد. درمان این اختلال نیازمند رویکردی چندجانبه است که دارودرمانی یکی از ستونهای اصلی آن محسوب میشود. پزشکان بر اساس سوابق پزشکی، شدت علائم و پروفایل عوارض جانبی، داروی مناسب را برای هر بیمار تجویز میکنند.

مکانیسم عملکرد داروهای ضد افسردگی در مغز این داروها با تنظیم سطح انتقالدهندههای عصبی مانند سروتونین، نوراپینفرین و دوپامین در مغز، ارتباط بین نورونها را بهبود میبخشند و در نتیجه علائم افسردگی را کاهش میدهند.

مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین این گروه رایجترین و معمولاً خط اول درمان افسردگی هستند. با ممانعت از بازجذب سروتونین، سطح این انتقالدهنده را در فاصله سیناپسیک افزایش میدهند. سرترالین، فلوکستین، سیوپرام، اسیتالوپرام، پاروکستین و فلووین از معروفترین اعضای این خانواده هستند. عوارض رایج شامل تهوع، اختلال خواب، لرزش، عصبیگی و مشکلات جنسی میشود.

مهارکنندههای بازجذب سروتونین-نوراپینفرین داروهای این دسته مانند ونلافاکسین، دولوکستین، دوونلافاکسین و لوومیلناسیپران، به طور همزمان بر سروتونین و نوراپینفرین اثر میگذارند. این ویژگی آنها را در مواردی که افسردگی با درد مزمن یا خستگی شدید همراه است، به گزینهای مناسب تبدیل میکند.

داروهای ضد افسردگی سهحلقهای این داروهای نسل قدیمیتر، معمولاً زمانی تجویز میشوند که بیمار به یا پاسخ نداده باشد. آمیتریپتیلین، نورتریپتیلین، ایمیپرامین و کلومیپرامین نمونههای این گروه هستند. اگرچه اثربخشی بالایی دارند، اما عوارضی نظیر تاری دید، یبوست، خستگی و در موارد نادر اختلال ضربان قلب و تشنج را به همراه میآورند.

داروهای ضد افسردگی چهارحلقهای (تتراسایکلیکها) ماپروتیلین (لودیومیل) نماینده اصلی این دسته است که با متعادلسازی انتقالدهندههای عصبی اثر مضاد افسردگی نشان میدهد. عوارض رایج شامل سرگیجه، سردرد، خوابآلودگی، ضعف و خشکی دهان میباشد. مسدودکنندههای بازجذب دوپامین و نوراپینفرین بوپروپیون تنها داروی رایج این گروه است که علاوه بر افسردگی، در درمان اختلال عاطفی فصلی و کمک به رها کردن سیگار کاربرد دارد.

این دارو برخلاف بسیاری از همتایانش، خطر عوارض جنسی را به شدت کاهش میدهد. آنتاگونیستهای گیرندههای سروتونین ( و دیگران) این دسته شامل زیرگروههای مختلفی بر اساس نوع گیرنده هدف است گیرنده ۵- ویلازدون، که معمولاً در خطوط درمانی بعدی به کار میرود. عوارض اصلی تهوع، استفراغ و اختلال خواب. گیرنده ۵- نفازودون و ترازودون، داروهای قدیمیتری با اثر خوابآور قوی. عوارض خشکی دهان، سرگیجه و خوابآلودگی.

گیرنده ۵- ورتیوکستین (برینتلیکس) که با مکانیسم منحصر به فرد، هم افسردگی را بهبود میبخشد و هم عملکرد شناختی را تقویت میکند. عوارض رایج مشکلات جنسی و تهوع. مهارکنندههای مونوآمین اکسیداز قدیمیترین کلاس داروهای ضد افسردگی (مانند ترانیلسیپرومین، فنلزین، ایزوکاربوکسازید و سلژیلین) که با مهار آنزیم MAO، سطح سه انتقالدهنده اصلی را بالا میبرند.

به دلیل تداخلات جدی دارویی و غذایی (حاوی تیرامین)، امروزه به ندرت تجویز میشوند و نیازمند رعایت دقیق رژیم غذایی هستند. گزینههای طبیعی و مکملها برخی بیماران تمایل به استفاده از مکملهای طبیعی دارند، اما باید بدانند که این مواد جایگزین داروهای نسخهای نیستند و حتماً باید تحت نظر پزشک مصرف شوند. خار مریم این گیاه در طب سنتی برای افسردگی خفیف به متوسط استفاده میشود، اما شواهد علمی نتایج متناقضی گزارش کردهاند.

مهمترین خطر خار مریم، تداخلات گسترده دارویی با داروهای ضد تشنج، ایمونوسوپرسورها، داروهای قلبی، ضد ویروسهای HIV، استاتینها، قرصهای ضد بارداری و وارفارین است که میتواند اثربخشی آنها را از بین ببرد یا سمیت ایجاد کند. اس-آدنوزیل ال متیونین این ترکیب طبیعی در برخی مطالعات اثربخشی در افسردگی خفیف تا متوسط نشان داده، به ویژه در دورههای ۶ هفتهای.

با این حال، مکانیسم دقیق و پروفایل تداخلات آن هنوز به طور کامل روشن نشده و نیاز به تحقیقات بیشتر دارد. معیارهای انتخاب داروی مناسب انتخاب دارو فرآیندی کاملاً فردیسازی شده است. پزشک موارد زیر را ارزیابی میکند سوابق پزشکی و همرویهها، داروهای همزمان مصرفی، پروفایل عوارض جانبی (مثلاً افزایش وزن، اختلال جنسی، خوابآلودگی)، هزینه و پوشش بیمه، و سوابق پاسخ به درمانهای قبلی.

خطرات سوء مصرف و قطع ناگهانی دارو مصرف خودسرانه، افزایش دوز بدون نظر پزشک یا قطع ناگهانی دارو میتواند عواقب وخیمی داشته باشد سندرم سروتونین شرایطی حاد و احتمالا جانبختی ناشی از افزایش بیش از حد سروتونین، معمولاً ناشی از ترکیب چند داروی سرتونینزا. علائم شامل اغما، انقباض عضلانی، تب، تشنج و بیحسی میباشد که نیازمند مراقبه فوری در بخش اورژانس است.

هیپوناترمی (کمخونی سدیم) به ویژه در سالمندان مصرفکننده SSRIها رایج است و با سردرد، درد عضلانی، بیقراری و تشنج ظاهر میشود. افزایش خطر دیابت نوع ۲ مطالعات نشان میدهند مصرف طولانیمدت برخی داروهای ضد افسردگی میتواند مقاومت به انسولین را بالا ببرد و ریسک دیابت را افزایش دهد. افکار خودکشی در ابتدای درمان در هفتههای اول مصرف، به ویژه در نوجوانان و جوانان، ممکن است افکار خودکشی تشدید شود.

این پدیده ناشی از تغییرات شیمیایی مغز است و نیازمند نظارت نزدیک خانواده و تیم درمانی میباشد. هشدار! این مقاله تنها جنبه اطلاعرسانی دارد. هرگونه شروع، تغییر دوز یا قطع دارو باید با دستور پزشک متخصص روانپزشک انجام شود.