گربهها با نگاههای مرموز، صدای خرخر آرامبخش و رفتارهای دلپذیر، برای بسیاری از ما تنها یک حیوان خانگی نیستند، بلکه عضوی از خانواده محسوب میشوند. ما آنها را در آغوش میگیریم، با آنها بازی میکنیم و از گرمی وجودشان در خانه لذت میبریم. اما این صمیمیت و محبت بیقید و شرط، همواره یک پرسش مهم در ذهن شکل میدهد: آیا این همنشینی شیرین میتواند خطراتی برای سلامتی ما به همراه داشته باشد؟
در این مقاله از مجله اسکوار، تصمیم داریم به شیوهای علمی، دقیق و دور از هرگونه اغراق یا ترساندن، به این سوال پاسخ دهیم. هدف ما این است که با شناخت واقعیتها، هم از سلامت خود و خانوادهمان محافظت کنیم و هم با آگاهی کامل، از لذت برخورداری از حضور این موجودات محبوب لذت ببریم. بدین ترتیب، به سوالات پرتکرار نظیر «آیا ادرار یا بزاق گربه برای انسان خطرناک است؟» و «زیانهای گربه برای انسان چیست؟» نیز به صورت علمی و دقیق پاسخ داده خواهد شد.
🔗 بیشتر بخوانید: انحراف بینی؛ هرآنچه باید بدانید_اسکوار
پاسخ سریع: احتمال انتقال بیماری از انسانها به یکدیگر، بسیار بیشتر از احتمال انتقال بیماری از حیوانات به شماست. همانطور که اکثر بیماریهای عفونی انسانها مختص خود انسانهاست، اکثر بیماریهای عفونی گربهها نیز تنها آنها را آلوده میکند. با این حال، برخی بیماریها بین انسان و حیوان مشترک هستند و امکان انتقال آنها از راه حیواناتی مانند گربه وجود دارد. این بیماریهای مشترک میتوانند از طریق تماس با بزاق و مدفوع گربه آلوده به انسان منتقل شوند.
۱. بیماری خراش گربه (بارتونلوز)
بیماری خراش گربه، یک عفونت باکتریایی مشترک بین انسان و گربه است. معمولاً گربهها هنگام لیسیدن خود، از طریق بلعیدن ککها یا کنههای آلوده به باکتری بارتونلا هنسله مبتلا میشوند. سپس این بیماری از راه ناخنهای گربههای آلوده به انسان منتقل میگردد. همچنین، لیسیدن زخم باز انسان توسط گربه نیز میتواند عامل انتقال این بیماری از طریق بزاق گربه آلوده باشد.
آخرین مطالب
- اهمالکاری در نوجوانان: علائم، عوامل، پیامدها و راهکارهای درمان موثر
- مبارزه با ساس تختی: راهنمای جامع شناسایی، ریشهکن کردن و پیشگیری
- لکه زرد روی چشم: علائم، علل و روشهای درمانی از پینگوکولا تا گزانتلاسما
- مقایسه ژل رویال و عسل: تفاوتها، مزایا و بهترین گزینه برای تقویت بدن
- راهنمای جامع درمان آفت دهان: ۱۱ روش خانگی و پزشکی برای تسکین سریع درد
🔗 بیشتر بخوانید: نوشیدنیهای تخمیری: راز طبیعی برای حیات، سلامت روده و تقویت ایمنی
گربههای آلوده معمولاً دچار تب یا ورم غدههای لنفی میشوند. در انسان نیز این بیماری میتواند علائمی نظیر ورم غدههای لنفی، تب و سردرد ایجاد کند. این علائم معمولاً به صورت خودبهخود بهبود مییابند، هرچند ممکن است فرآیند بهبودی چند ماه طول بکشد. افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف، بیشتر از دیگران در معرض ابتلا به بیماری خراش گربه قرار دارند.
۲. کرمهای لولهای (توکسوکارا)
کرمهای لولهای (با نام علمی Toxocara cati) از رایجترین انگلهای داخلی در گربهها، بهویژه بچهگربهها هستند. این بیماری یک تهدید جدی برای انسان، بهاختصاص کودکان، محسوب میشود.
گربه آلوده، تخمهای میکروسکوپی انگل را از طریق مدفوع خود دفع میکند. این تخمها پس از ماندن در خاک یا محیط، طی چند هفته عفونی و بیماریزا میشوند. انسان (بهویژه کودکان) از طریق تماس با خاک، جعبه شن و ماسه گربه یا سطوح آلوده به این تخمها و سپس بردن دست به دهان، بهصورت تصادفی تخمها را میبلعد.
پس از بلعیده شدن، تخمها در روده انسان باز شده و لارو از آنها خارج میشود. برخلاف بدن گربه، این لاروها در بدن انسان به کرم بالغ تبدیل نمیشوند، بلکه در بدن مهاجرت کرده و میتوانند به اعضای مختلفی مانند کبد، ریهها، مغز و حتی چشمها آسیب بزنند. انسان در واقع یک میزبان تصادفی برای این انگل است. بسته به تعداد لاروهای وارد شده، علائم متغیری ممکن است بروز کند. علائم میتواند شامل دردهای شکمی، استفراغ و اسهال باشد یا هیچ علائمی در فرد ظاهر نشود. برای درمان کرمهای لولهای باید به پزشک مراجعه کرد. پزشک داروی ضدانگل مناسب تجویز میکند.
۳. توکسوپلاسموز
توکسوپلاسموز یک بیماری انگل رایج در گربههایی است که بیرون از خانه زندگی میکنند. این بیماری، معروفترین بیماری قابل انتقال از گربه است، اما نحوه انتقال آن اغلب به نادرست درک میشود. گربهها با خوردن جوندگان یا پرندگان آلوده، میزبان این انگل میشوند. انگل در روده گربه تکثیر شده و تخمهای آن (اووسیست) از طریق مدفوع دفع میگردند. انسان با دست زدن به مدفوع یا خاک آلوده به مدفوع (مثلاً در زمان باغبانی یا تمیز کردن ظرف شن و ماسه گربه) و سپس تماس دست با دهان، آلوده میشود. این بیماری برای افراد سالم معمولاً بدون علائم یا با علائم خفیف شبیه آنفولانزا است، اما برای زنان باردار (به دلیل خطر آسیب به جنین) و افراد با سیستم ایمنی ضعیف (مانند بیماران مبتلا به ایدز یا سرطان) بسیار خطرناک است.
آلودگی میتواند از راه مادر به نوزاد نیز منتقل شود. معمولاً نوزادان در بدو تولد علائمی ندارند، اما به مرور زمان علائمی نظیر نابینایی و ناتوانی ذهنی در آنها ظاهر میشود. میتوان با ترکیبی از داروها، توکسوپلاسموز را در انسان درمان کرد؛ اما احتمال دارد انگلها تا ابد در سلولها و بافتهای فرد باقی بمانند. توکسوپلاسموز در گربهها با پشتیبانی آنتیبیوتیکها قابل درمان است.
برای پیشگیری از توکسوپلاسموز نباید به گربهتان اجازه شکار دهید. همچنین اگر باردار هستید، بهتر است مسئولیت نظافت گربه را به فرد دیگری واگذار کنید.
۴. درماتوفیتوز (کچلی یا قارچ پوستی)
درماتوفیتوز (کچلی، کرم حلقوی یا قارچ پوستی) که برخلاف نامش توسط کرم ایجاد نمیشود، یک عفونت قارچی بسیار заرف و رایج در پوست، مو و پنجههای گربه است. اسپورهای این قارچ میتوانند ماهها در محیط زنده بمانند و از طریق تماس مستقیم با گربه آلوده یا وسایل مشترک مانند برس و جای خواب، به انسان یا حیوانات دیگر منتقل شوند. علائم در گربهها معمولاً به صورت ریزش مو به شکل سکهای و دایرهای، پوستهپوسته شدن و گاهی خارش ظاهر میشود، هرچند برخی گربهها میتوانند ناقل بدون علائم باشند.
این عفونت در انسان نیز باعث ایجاد زخمهای پوستی قرمز، حلقهای شکل و خارشدار میشود. درمان این بیماری نیازمند اقدام همزمان برای انسان و حیوان است. گربه آلوده حتماً باید تحت نظر دامپزشک با داروهای ضدقارچ خوراکی و موضعی درمان شود، زیرا در غیر این صورت منبع عفونت برای خود و دیگران باقی میماند. انسانها نیز باید برای تشخیص قطعی و دریافت درمان مناسب به پزشک مراجعه کنند. اگرچه در موارد خفیف ممکن است کرمهای ضدقارچ بدون نسخه مؤثر باشند، اما در اکثر موارد برای درمان کامل به داروهای تجویزی نیاز است.
۵. هاری (سگدیوانه)
هاری یک بیماری ویروسی کشنده است که سیستم عصبی را هدف قرار میدهد. اکثر موارد هاری در انسانها از طریق تماس مستقیم با خفاش، راکون و سایر پستانداران آلوده مانند سگها و گربهها رخ میدهد. قطعاً در گربههای خانگی واکسینشده این بیماری بسیار نادر است، اما به دلیل مرگبار بودن آن باید همواره جدی گرفته شود. این ویروس از طریق بزاق حیوان آلوده و معمولاً با گاز گرفتن منتقل میشود. واکسیناسیون منظم گربهها و پرهیز از تماس با گربههای ولگرد و ناشناس، بهترین راه پیشگیری است.
اگر گمان میکنید حیوانی آلوده به هاری شما را گاز گرفته است، بلافاصله محل گازگرفتگی را با آب و صابون و محلولهای ضدعفونی رایج مانند ید بشویید. سپس به پزشک مراجعه کنید. یک دوره واکسیناسیون یکماهه میتواند در درمان این ویروس موثر باشد. در صورت عدم درمان، ویروس هاری میتواند به مرگ فرد منجر شود. به همین دلیل، اگر واکسیناسیون هاری گربهتان انجام نشده یا زمان آن به تأخیر افتاده، باید گربهتان را به مدت ۴۵ روز قرنطینه کنید تا ببینید علائمی از هاری در او وجود دارد یا خیر.
حقیقتهایی درباره ایدز و هرپس گربهها
دو بیماری ویروسی رایج در گربهها، یعنی FIV و هرپس، اغلب نگرانی صاحبان آنها را به همراه دارد. نکته کلیدی و مطمئن این است که این دو ویروس مخصوص گربهسانان هستند و به هیچ وجه به انسان منتقل نمیشوند.
ویروس نقص ایمنی گربهسانان (FIV):
این ویروس که به آن «ایدز گربه» نیز میگویند، با حمله به سلولهای سیستم ایمنی، بدن گربه را در برابر عفونتهای دیگر ضعیف میکند. باید تأکید کرد که FIV با ویروس HIV (عامل ایدز در انسان) کاملاً متفاوت است؛ اگرچه هر دو از یک خانواده ویروسی (لنتیویروسها) هستند و عملکرد مشابهی دارند، اما هرکدام تنها گونه میزبان خود را آلوده میکنند. این ویروس درمان قطعی ندارد، اما گربههای مبتلا با مراقبتهای حمایتی مناسب میتوانند سالها زندگی باکیفیتی داشته باشند. مهمترین راه انتقال FIV بین گربهها، از طریق گازگرفتگیهای عمیق در درگیریهاست.
ویروس هرپس گربهسانان (FHV-۱):
این ویروس عامل اصلی یکی از رایجترین عفونتهای دستگاه تنفسی فوقانی در گربهها است که به آن «آنفولانزای گربه» نیز میگویند. علائم آن شامل عطسه، ترشحات بینی و چشم و التهاب پلک میباشد. این ویروس نیز بسیار заرف است و از طریق ترشحات تنفسی یا استفاده مشترک از ظرف آب و غذا بین گربهها منتقل میشود. هرپس گربه نیز درمان قطعی ندارد و پس از آلودگی اولیه، ویروس برای همیشه در بدن گربه باقی میماند و میتواند در زمان استرس مجدد فعال شود. با این حال، علائم آن با داروهای حمایتی که توسط دامپزشک تجویز میشود، قابل کنترل است و واکسن نیز برای پیشگیری از شدت بیماری وجود دارد.
چگونه از بیماریهای مشترک گربهها در امان بمانیم؟
با مراعات نکات بهداشتی عمومی میتوانید از ابتلا به بیماریهای گربهها در امان بمانید. برای مثال:
- شستشوی منظم دستها: بهویژه بعد از بازی با گربه و حتماً بعد از تمیز کردن ظرف شن و ماسه.
- مراجعه منظم به دامپزشک: برای اطمینان از سلامت گربه، واکسیناسیون به موقع و استفاده از داروهای ضد انگل و کک.
- نظافت ظرف شن و ماسه: هر روز ظرف شن و ماسه را تمیز کنید. زنان باردار بهتر است این کار را به فرد دیگری بسپارند.
- جلوگیری از شکار: تا جای ممکن اجازه ندهید گربه خانگیتان پرنده یا جوندگان را شکار کند.
- اجتناب از بازیهای خشن: گربه خود را تشویق به بازی با دست و پای خود نکنید تا از خراشهای احتمالی جلوگیری شود.
- مراقبت از زخمها: هرگونه خراش یا گازگرفتگی را فوراً با آب و صابون به خوبی بشویید.
مراعات این نکات، خطر ابتلا به بیماریهای گربه را تا حد چشمگیری کاهش میدهد.
پاسخ به نگرانیهای رایج: ادرار، بزاق و هرپس گربه
آیا ادرار گربه باعث بیماری میشود؟
بر پایه اطلاعات مرکز کنترل و پیشگیری از بیماریهای آمریکا (CDC)، ادرار گربه به خودی خود عامل مهم انتقال بیماری به انسانهای سالم نیست. خطر مهم در این زمینه، نه خود ادرار، بلکه انگل توکسوپلاسما گوندی است که در مدفوع گربه آلوده وجود دارد. اگر ظرف شن و ماسه گربه به درستی و بهطور منظم تمیز نشود، ممکن است آلودگی از مدفوع به محیط اطراف و ادرار نیز سرایت کند. به همین دلیل، خطر اصلی مربوط به لمس مدفوع یا خاک آلوده و سپس بردن دست به دهان است. همچنین، بوی تند آمونیاک در ادرار قدیمی گربه میتواند برای افراد مبتلا به آسم یا مشکلات تنفسی، تحریککننده باشد؛ اما عامل بیماریزای عفونی محسوب نمیشود.
آیا بزاق گربه برای انسان خطرناک است؟
بزاق گربه در حالت عادی و روی پوست سالم انسان، خطری ندارد. اما بزاق این حیوان حاوی باکتریهایی است که در صورت ورود به بدن از طریق گاز گرفتن یا خراش آلوده به بزاق میتواند خطرناک باشد. مهمترین بیماری مرتبط با این موضوع، بیماری خراش گربه (CSD) است که توسط باکتری بارتونلا هنسله ایجاد میشود. این باکتری از طریق کک به گربه منتقل شده و سپس از طریق خراشی که با بزاق (در هنگام لیسیدن پنجه) یا مدفوع کک آلوده شده، به انسان منتقل میشود. همچنین باکتری دیگری به نام پاستورلا مولتوسیدا در دهان گربهها وجود دارد که در صورت گاز گرفتن میتواند باعث عفونت سریع و جدی در محل زخم شود.
انتقال هرپس از گربه به انسان امکانپذیر است؟
هرپس یکی از نگرانیهای رایج اما تقریباً بیمبناست. ویروس هرپس گربهسانان (FHV-۱) که عامل اصلی بیماریهای تنفسی در گربهها است، با ویروسهای هرپس انسانی (HSV) که عامل تبخال در انسان هستند، کاملاً متفاوت است. مطابق اظهار مرکز کنترل بیماریهای آمریکا (CDC)، انتقال هرپس گربه به انسان یک اتفاق بسیار نادر است و تا به حال هیچ مورد اثباتشدهای از بیماری جدی در انسانهای سالم گزارش نشده است. تنها یک یا دو گزارش موردی از التهاب خفیف چشم در افرادی با سیستم ایمنی بسیار ضعیف وجود داشته است. به همین دلیل، برای عموم مردم، ریسک انتقال این ویروس نزدیک به صفر است.
