شناسایی ۱۲ نشانه همکار سمی و راهکار‌های مقابله در محیط کار

اکثر سازمان‌های امروزی بر پایه کار تیمی شکل گرفته‌اند و کمتر است که فردی به تنه‌ایی پروژه‌ای را پیش ببرد. ارتباط سالم، صداقت و اعتماد میان اعضای تیم از مهم‌ترین ارکان کار گروه‌ی محسوب می‌شوند که مستقیما بر سلامت روان کارکنان و بازده‌ی کل تیم اثر می‌گذارند. اگر در سازمان یک یا چند همکار سمی وجود داشته باشد، روابط بین اعضا دچار اختلال شده و عملکرد تیم‌ها مختل می‌شود. چالش‌هایی که این افراد ایجاد می‌کنند، ذهن دیگران را بی‌جهت مشغول کرده و تمرکز آن‌ها را از کار می‌برد. به همین دلیل کارکنان و مدیران باید روش‌های شناسایی و مقابله با این افراد را بدانند.

همکار سمی کیست؟

همکار سمی فردی است که با رفتار‌های غیر‌حرفه‌ای و ناسازگار نظم و ثبات محیط کار را به هم می‌ریزد، با همکاران مختلف درگیر شده و حتی بین دیگران نیز درگیری ایجاد می‌کند. این افراد معمولا بازده‌ی پایینی دارند، ارتباطشان با سایر همکاران سالم و موثر نیست و بیش‌تر از انجام وظایف، به دنبال ایجاد حاشیه هستند. آن‌ها همکاران دیگر را نیز آزار می‌دهند و مانع تمرکز آن‌ها می‌شوند، در نتیجه بازده‌ی کل تیم کاهش می‌یابد. افت بازده‌ی تیم نتایج را تحت تأثیر قرار داده و در مراحل بعد حتی بر رضایت مشتری هم اثر منفی می‌گذارد. افراد سمی در محیط کار مانند ترمز بی‌موقع در هنگام سرعت‌گیری خودرویی عمل می‌کنند و سازمان را از رسیدن به اهداف باز می‌دارند.

۱۲ نشانه همکار سمی

افراد سمی در محیط کار نشانه‌ها و رفتار‌های گوناگونی از خود نشان می‌دهند. مهم‌ترین نشانه حضور آن‌ها، ناسالم بودن فضای کار و فقدان آرامش در محیط سازمان است. آن‌ها با رفتار‌های زیر فضای سازمان را برای خود و سایر همکاران غیر‌قابل تحمل می‌سازند

• پذیرای نقد و بازخورد نیستند. آن‌ها از قبول پیشن‌هادات و نظرات سایر همکاران خودداری کرده و کار را به روش دلخواه خود انجام می‌دهند، حتی اگر آن روش کیفیت لازم را نداشته باشد.
• کار‌های همکاران دیگر را به نام خود ثبت می‌کنند و قدرشناس نیستند.
• اصول کار تیمی را نمی‌دانند، با دیگران همکاری نمی‌کنند و به صورت انفرادی عمل می‌کنند.
• اهل حاشیه‌سازی هستند، پشت سر همکاران غیبت می‌کنند و مدام در حال شایعه‌پراکنی در محیط کارند.
• حتی اگر مربوط به آن‌ها نباشد، در کار دیگران دخالت کرده و نظرات بی‌جا می‌دهند و در مدیریت ذره‌بینی دچار می‌شوند.
• در برقراری ارتباط با سایر همکاران مشکل دارند، مدام با دیگران درگیر می‌شوند و همیشه خود را حق‌به‌جانب می‌دانند.
• در کار بی‌انگیزه‌اند و بهترین نسخه خود را ارائه نمی‌دهند. حتی ممکن است همکارانی که خوب کار می‌کنند را مسخره کرده و انگیزه آن‌ها را بگیرند.
• مدام کار‌های خود را گردن سایر اعضای تیم می‌اندازند و از زیر کار می‌روند.
• با حرف‌ها و رفتار‌هایشان دیگران را ناراحت و مضطرب می‌کنند.
• به جای بازخورد مؤثر و سازنده، تند و تحقیر‌آمیز انتقاد می‌کنند و حتی به شخصیت دیگران حمله می‌کنند.
• همیشه در حال غر زدن و شکایت هستند.
• این افراد گاهی مثبت‌گرایی سمی دارند. مثلا وقتی همکاری روز خوبی ندارد، با بحث و مشاجره از او می‌خواهند انرژی محیط را منفی نکند!

تأثیر افراد سمی بر محیط کار

همکار سمی در سازمان مانند میوه فاسدی است که در سبد میوه قرار می‌گیرد و اگر جدا نشود، تمام می‌وه‌های داخل سبد را خراب می‌کند. کارمندان هر سازمانی برای کارکرد بهینه به آرامش روانی نیاز دارند تا بتوانند روی کار‌هایشان تمرکز کنند، اما افراد سمی این آرامش را از بین برده و آن را با تنش و درگیری جایگزین می‌کنند.

اگر افراد سمی از محیط کار جدا نشوند یا تغییری در رفتارشان ایجاد نشود، سازمان با مجموعه‌ای از مشکلات روبرو می‌شود که از جمله آن‌ها عبارتند از

• محیط کار پر از قضاوت‌های بی‌جا می‌شود و افراد از ترس قضاوت دیگران ایده‌هایشان را بیان نمی‌کنند و انگیزه همکاری برای دستیابی به اهداف سازمان را از دست می‌دهند.
• در سازمان‌های سمی، ماجرا‌های درام و درگیری‌های حاشیه‌ای بر درگیری‌های ذهنی مربوط به کار غلبه دارند.
• اعتماد و صداقت میان اعضای تیم از بین می‌رود و کار تیمی دشوار می‌شود.
• ارزش‌های سازمانی چون صداقت و مسئولیت‌پذیری بی‌اهمیت می‌شوند.
• فرهنگ سازمانی تخریب می‌شود، اعضای سازمان مدام با هم درگیر می‌شوند و احترام متقابل را فرا‌موش می‌کنند.
• استرس کارکنان تا حد زیادی افزایش می‌یابد.
• کارمندان سالم سازمان بعد از مدتی خسته شده، نمی‌توانند محیط سمی را تحمل کنند و استعفا می‌دهند.
• رضایت شغلی در سازمان به حداقل می‌رسد.

نحوه برخورد با همکار سمی

برای حفظ سلامت محیط کار باید تشخیص دهید که کدام یک از کارمندان یا همکاران رفتار‌های سمی از خود نشان می‌دهند. سپس با واکنش‌های درست رفتار‌های مسموم آن‌ها را خنثی کرده و آرامش و سلامت را به محیط کار برگردانید. در ادامه روش‌های مقابله با همکار سمی و مدیریت رفتار‌های ناشایست آن‌ها توضیح داده شده است.

۱. بین اعضای تیم و همکار سمی مرز ایجاد کنید

وقتی همکار رفتار‌های سمی بروز داد، از او فاصله بگیرید و اجازه ندهید حرف‌ها و رفتار‌هایش بر عملکرد شما یا سایر اعضای تیم اثر بگذارد. اگر امکان فاصله‌گیری وجود ندارد، مستقیما به او بگویید که صحبت‌ها یا رفتار‌هایش شما را ناراحت کرده و باید دست بردارد. با گذشت زمان این فرد متوجه مرز بین شما و خودش می‌شود و تنها برای کار با شما ارتباط برقرار می‌کند، نه برای حاشیه‌سازی.

۲. رفتار‌ها و صحبت‌های سمی را نادیده بگیرید

همکاران سمی از دو گروه افراد تغذیه می‌کنند. گروه اول افرادی هستند که به حرف‌هایشان گوش می‌دهند و با آن‌ها همراه می‌شوند. گروه دوم افرادی هستند که تلاش می‌کنند آن‌ها را متقاعد کنند کارشان اشتباه است. آن‌ها با گروه دوم درگیر شده و مشاجره می‌کنند. برای حل مشکل حضور این افراد در سازمان، تنها باید منبع تغذیه آن‌ها را از بین ببرید.

برای این کار لازم نیست هرجا همکار خود را دیدید، روی بگردانید. می‌توانید عذرخواه‌ی کرده و به بهانه تماس تلفنی، آماده‌سازی برای جلسه بعدازظهر یا تحویل کار از آن‌ها دور شوید. همیشه چند عبارت فرار آماده داشته باشید تا به محض مواجهه با رفتار‌های سمی از آن‌ها استفاده کرده و خود را از موقعیت دشوار خارج کنید.

وقتی در سازمان کسی به همکار سمی اهمیتی ندهد، با شایعاتش درگیر نشود و به رفتار‌هایش واکنش نشان ندهد، توجه‌ی را که لازم دارد دریافت نمی‌کند و کم‌کم رفتار‌های خود را کنار می‌گذارد.

۳. موضوع صحبت را عوض کنید

گاهی اوقات همکاران سمی با نادیده‌گرفتن متوجه نمی‌شوند که باید رفتار یا صحبتشان را تمام کنند. در این صورت می‌توانید توجه آن‌ها را به چیز دیگری معطوف کنید. مثلا وقتی در حال غر زدن و از ویژگی‌های منفی محیط کار صحبت می‌کنند، شما به یک ویژگی مثبت اشاره کنید یا حتی چیزی درباره کار بگویید و بحث را به سمت دیگری بکشید.

۴. با مدیران سازمان درباره همکار سمی صحبت کنید

اگر افراد سمی هم‌رده شما باشند، احتمالا به انتقاد‌های شما گوش نمی‌دهند و فقط با شما لجبازی خواهند کرد. در این صورت، بهتر است درباره رفتار‌های سمی همکار خود با سرپرستان و مدیران سازمان گفتگو کنید و مدیریت این مسئله را به آن‌ها بسپارید. از همکار خود پیش مدیر بدگویی نکنید و مراقب باشید به شخصیت او توهین نکنید. تنها رفتار یا صحبتی را مطرح کنید که شما را آزاردهده. توضیح دهید که رفتار و صحبت‌های همکار سمی بر عملکرد شما اثر منفی گذاشته و به خاطر برهم‌خوردن تمرکز، بازده‌ی شما کاهش یافته است.

۵. مراقب باشید ایده‌هایتان را در مقابل چه کسانی مطرح می‌کنید

همان‌طور که اشاره شد، دزدیدن ایده‌ها یکی از رفتار‌های همکار سمی است. سعی کنید در جمعی که این افراد حضور دارند، راجع به ایده‌ها و پیشن‌هاد‌ها صحبت نکنید. اگر همکار شما اعتبار ایده یا کاری را به نام خودش ثبت کرد، با برخوردی نرم به او نشان دهید که نمی‌گذارید همه چیز را به نام خودش تمام کند. مثلا به او بگویید خوشحالم که از ایده من راضی هستی، اما باید به مدیر بگویم و نظر او را بپرسم. بعد از آن می‌توانیم برای اجرا با هم همکاری کنیم.

مقاله وقتی همکار ایده‌هایمان را می‌دزدد، چطور رفتار کنیم؟ راهکار‌هایی برای حل این مشکل ارائه می‌دهد.

۶. خودتان را در اولویت قرار دهید

بسیاری از افراد به دلایلی چون ترس از ناراحت کردن همکار سمی با او همراه می‌شوند و به حرف‌هایش گوش می‌دهند. اما واقعیت این است که شما آخر ماه بابت گوش دادن به حرف‌های افراد سمی یا همراه شدن با آن‌ها هیچ حقوقی دریافت نمی‌کنید و کسی از شما قدردانی هم نمی‌کند. همیشه خودتان و وظایف روزمره‌تان را در اولویت قرار دهید و به جای توجه به آدم‌های سمی، روی موارد درست تمرکز کنید. در صورت نیاز با همکاران سمی شفاف باشید و به آن‌ها بگویید اولویت‌های دیگری دارید و نمی‌توانید برای شایعات یا رفتار‌های مسمومشان زمان بگذارید.

آیا همکاران سمی باید از سازمان اخراج شوند؟

کلام آخر؛ مراقب باشید شما همکار سمی نشوید!

همه ما گاهی اوقات رفتار‌های نادرستی نشان می‌دهیم و به همکار سمی برای دیگران تبدیل می‌شویم. مهم است که به این مسئله آگاه باشیم و به محض بروز چنین رفتار‌هایی، خودمان را مهار کنیم. گاهی ممکن است بابت اتفاقات خارج از محیط کار روز خوبی را سپری نکرده باشید و رفتار‌های مسموم نشان دهید. در چنین روز‌ها، همدلی همکاران حال شما را بهتر می‌کند، اما باید مراقب باشید که به احساس بد و رفتار‌های سمی در محیط کار ادامه ندهید. اگر نشانه‌های همکار سمی را در خود می‌بینید، با دریافت بازخورد از همکاران و به کمک روان‌شناس متخصص، برای حل مشکلات اقدام کنید تا به عضوی مؤثر در تیم تبدیل شوید.