مقایسه جامع جنگنده‌های نسل پنجم F-۳۵ لایتنینگ ۲ و J-۳۵ چین؛ در آسمان برتری دارد؟

جنگنده‌ی فخیم F-۳۵ لایتنینگ ۲ متعلق به نیروی هوایی ایالات متحده، بی‌گمان یکی از پیشرفته‌ترین و پرکاربردترین جت‌های مخفی در مقیاس عالمی به شمار می‌رود. این پرنده‌ی جنگی که نخستین بار در سال ۲۰۱۵ توسط گیمون لاکهید مارتین رونمایی شد، تا به امروز بیش از یک میلیون ساعت پرواز در قالب نزدیک به ۶۳۰ هزار مأموریت را در کارنامه دارد. F-۳۵ در حال حاضر ستون فقرات نیروی هوایی ۲۰ کشور عضو ناتو و متحدان استراتژیک واشنگتن محسوب می‌شود. بر اساس ادعاهای سازنده، این هواپیما از قابلیت‌های چندمهمته برخوردار است و با بهره‌گیری از فناوری‌های ارتباطی نسل نو،Operations نیروهای نظامی در چهار حوزه هوا، زمین، دریا و فضا را به هم پیوسته و در گشت‌زنی‌های جهانی، توانمندی‌های سایبری نیز تدارک می‌بیند.

اما امریکا در میدان ادعای «برترین جنگنده رادارگریز جهان» تنها بازیگر نیست؛ چرا که جمهوری خلق چین با معرفی J-۳۵، پاسخی قوی به رقیب آمریکایی خود ارائه کرده است. این جنگنده نسل پنجم که توسط کارخانه هواپیماسازی شنیانگ توسعه یافته، توسط تحلیل‌گران نظامی – از جمله ارتش آمریکا – ترکیبی از ویژگی‌های F-۳۵ و F-۲۲ رپتور ارزیابی می‌شود. در مقابل، مقامات پکن بر این باورند که دومین جنگنده مخفی نیروی دریایی ارتش آزادی‌بخش خلق، هم از منظر توانایی پنهان‌کاری و هم از منظر قدرت کلی، بر حریف آمریکایی خود چیره شده است.

بررسی تطبیقی F-۳۵ و J-۳۵، تمرینی ارزشمند برای سنجش جایگاه دو قدرت هوایی در صحنه بین‌المللی است، چرا که ادعای «مرغ‌بارترین جنگنده جهان» پیامدهای ژئوپلیتیکیِ سنگینی برای هر دو کشور به همراه دارد. اگرچه سرعت نهایی شاخصی کلیدی در مقایسه این دو هواپیما محسوب می‌شود، اما تنوع مأموریت‌ها و عملکردهای متنوع آن‌ها، ابعاد تازه‌ای به رقابت فزاینده فناوری‌های نظامی بین دو قدرت بزرگ افزوده است – رقابتی که ریشه در تضاد روزافزون اهداف ژئوپلیتیکی آن‌ها دارد.

🔗 بیشتر بخوانید: ۸ نشانه فریب در رابطه و روش برخورد با آن

حداکثر سرعت، نرخ صعود و برد عملیاتی

هرچند سرعت بالا در اولویت‌های طراحی F-۳۵ قرار نداشته، اما این جنگنده مخفی با شگفتی به سرعت‌های چشمگیری دست یافته است. موتور پیشرفته پرات اند ویتنی F135 نیروی پیشران بسیار قوی در اختیار این پرنده قرار می‌دهد، تا جایی که F-۳۵ لایتنینگ ۲ می‌تواند به سرعت ۱.۶ ماخ (نزدیک ۱۹۳۰ کیلومتر بر ساعت) برسد. این سرعت تنها اندکی از سرعت کروز F-۲۲ رپتور بیشتر و نسبت به حداکثر سرعت F-۲۲ (معادل ۲.۲۵ ماخ) کمتر است. با این حال، F-۳۵ به عنوان یک جنگنده چندمهمته با قابلیت‌های اطلاعاتی، شناسایی و ارتباطی، همچنان یکی از قدرتمندترین هواپیماهای جهان به شمار می‌رود.

نرخ صعود F-۳۵ نیز حیرت‌آور است؛ این جت در هر دقیقه می‌تواند نزدیک به ۱۳٬۷۰۰ متر ارتفاع یابد. با برد عملیاتی حدود ۲۲۵۰ کیلومتر، این جنگنده توانایی انجام مأموریت‌های شناسایی دوربرد را بدون نیاز به سوخت‌گیری هوایی دارد. ترکیب این ویژگی‌ها با ۴۰٬۰۰۰ پوند نیروی پیشران در حالی که امضای حرارتی پایین حفظ می‌شود، باعث شده کارشناسان nombreux F-۳۵ را پیشرفته‌ترین جنگنده نسل پنجم جهان تلقی کنند. در سوی دیگر، چین نیز بی‌کار ننشسته و در نمایشگاه هوایی ژوهای ۲۰۲۴، مدل J-35A را به نمایش گذاشت؛ هواپیمایی که از نظر سرعت از رقیب آمریکایی پیشی گرفته است.

J-۳۵ که با لقب جیرفالکن (Gyrfalcon) هم شناخته می‌شود، برای حمایت از عملیات ناوهای هواپیمابر چین طراحی شده. این جنگنده با تکیه بر دو موتور WS-13E می‌تواند به سرعت ۱.۸ ماخ (۲۰۹۰ کیلومتر بر ساعت) برسد. هر موتور ۲۵٬۰۰۰ پوند نیروی پیشران تولید می‌کند، سقف پروازی آن در حدود ۱۵٬۸۰۰ متر قرار دارد و برد رزمی تقریبا ۱۲۰۰ کیلومتر برآورد می‌شود. اگرچه این برد تقریباً نیمی از برد F-۳۵ است، اما به نظر می‌رسد تأثیر منفی بر کارایی عملیاتی J-۳۵ ندارد؛ زیرا این جنگنده برای عملیات از روی ناو بهینه شده و در آن حوزه کارایی کامل دارد.

🔗 بیشتر بخوانید: خیانت مجدد همسر: آیا همسر شما مجدد خیانت می‌کند؟_اسکوار

جنگنده‌های مخفی چندمهمته

در نگاه اول، تشابهات ظاهری و عملیاتی بین J-۳۵ چین و F-۳۵ امریکا کاملاً محسوس است. هر دو هواپیما در عملیات شناسایی از کارایی بالایی برخوردارند و با بهره‌گیری از مقاطع عرضی راداری کوچک و مواد جاذب امواج، احتمال کشف شدن را به حداقل می‌رسانند. تسلیحات در محفظه‌های داخلی جای گرفته تا بازتاب راداری کاهش یابد. طراحی مشابه بال و دم این دو پرنده سال‌هاست محور بحث و جدل بوده است. ایالات متحده این شباهت‌ها را نتیجه جاسوسی سایبری چین از برنامه‌های F-۳۵ و F-۲۲ می‌داند، اما برخی تحلیل‌گران معتقدند این شباهت‌ها ناشی از پیشرفت‌های عمومی در صنعت ساخت جنگنده‌های مخفی است.

با وجود تشابهات ظاهری، F-۳۵ با بهره‌گیری از سیستم‌های پیشرفته ارتباطی و ایونیک، از J-۳۵ متمایز می‌شود. مجموعه سنسورهای پیشرفته این جنگنده، توانایی بی‌نظیری در جمع‌آوری و توزیع اطلاعات دارد. بر اساس گزارش مجله Air & Space Forces، F-۳۵ قابلیت حمل ۲۲ هزار پوند محموله جنگی را دارد، در حالی که ظرفیت J-۳۵ حدود ۱۸ هزار پوند برآورد می‌شود. این مزیت‌ها باعث شده کارشناسان بیان کنند F-۳۵ در حال بازتعریف مفهوم نبردهای هوایی در دوران مدرن است.

با این حال، برنامه F-۳۵ با چالش‌هایی نیز روبرو بوده است. بر اساس گزارش Project on Government Oversight در نوامبر ۲۰۲۴، مشکلاتی چون ساختار حمایتی لجستیکی پیچیده و ناکارآمدی سیستم‌های تدارکاتی، عامل کاهش کارایی عملیاتی این جنگنده شده‌اند. این گزارش حتی به مشکل در حفظ سطح مناسب پنهان‌کاری (Low Observability) اشاره کرده – موضوعی نگران‌کننده برای گران‌ترین برنامه تسلیحاتی تاریخ آمریکا.

🔗 بیشتر بخوانید: دلبستگی آشفته؛ علائم، علت و تأثیر آن بر روابط اجتماعی و عاطفی ما

در شرایطی که تنش‌های اقتصادی و چالش‌های político در روابط ناتو برخی را به فکر آینده این جنگنده انداخته، شرکت لاکهید مارتین در مه ۲۰۲۵ اعلام کرد که پیش‌بینی می‌کند F-۳۵ در آینده نزدیک ارتقای قابل توجهی خواهد داشت؛ ارتقایی شامل بسته نسل ششم قابلیت‌های متنوع از جمله زرادخانه تسلیحاتی گسترده‌تر، ویژگی‌های پنهان‌کاری پیشرفته و حتی توانایی کنترل بی‌پایلوت مبتنی بر هوش مصنوعی خواهد بود.

در ادامه بررسی عمیق F-۳۵ لایتنینگ ۲ و J-۳۵ جیرفالکن، باید به جنبه‌های کمتر مورد بحث اما حیاتی مانند سیستم‌های الکترونیک warfare، توانایی‌های سوARM (Swarm) و یکپارچگی با شبکه‌های دفاعیintegrated، توجه کرد. این عوامل نه تنها بر عملکرد مستقیم هواپیما تأثیر می‌گذارند، بلکه بر استراتژی‌های کلان جنگ الکترونیکی و کنترل میدان batalla نیز تاثیرگذار هستند.

سیستم‌های الکترونیک warfare و یکپارچگی شبکه‌ای

یکی از مهم‌ترین امتیاز F-۳۵، سیستم AN/ASQ-۲۳۹ Barracuda است که یک suiteintegrated از radar warning، electronic attack و electronic support capabilities را فراهم می‌کند. این سیستم به صورت real-time تهدیدات راداری را شناسایی، کلاس‌بندی و در صورت نیاز، واکنش‌های electronic attack مناسب (مثل jamming یا spoofing) را اجرا می‌کند. علاوه بر این، F-۳۵ از طریق لینک táctیکی Multifunction Advanced Data Link (MADL) قادر به اشتراک‌گذاری داده‌های حساس با سایر پلتفرم‌های Friendly (از جمله F-۲۲، F-15EX، و حتی پلتفرم‌های زمینی و دریایی) در یک network sécure و low-probability-of-intercept (LPI) است. این قابلیت، F-۳۵ را نه تنها به یک sensor shooter، بلکه به یک node central در یک system of systems تبدیل می‌کند.

در مقابل، J-۳۵ از یک سیستم electronic warfareintegrated تحت نام vermožně «JY-27A» یا نسخۀ پیشرفته‌تر آن استفاده می‌کند که aunque جزئیات دقیق آن تحت سایه است، از طریق نمایشگاه‌های defense و تحلیل‌های unabhängige، شباهت conceputal با سیستم‌های european như DASS (Defensive Aids Sub-System) در یوروفایتر تایفون را نشان می‌دهد. J-۳۵ همچنین از یک لینک táctیکی تحت نام «Link ۱۶» و شاید یک نسخۀ پیشرفته‌تر داخلی برای تبادل داده با پلتفرم‌های J-۲۰، J-۱۶ و甚至 navios de guerra chineses (مثل نوع ۰۵۵) استفاده می‌کند. با این حال، تا به امروز شواهدی عمومی که اثبات کند J-۳۵ توانایی کامل MADL-such LPI networking را دارد، منتشر نشده است؛ این یک gap taktiki potenciell است که ممکن است در scenarios של جنگ electronic integrado، F-۳۵ را در advantaj قرار دهد.

توانایی‌های سوARM و یکپارچگی با بی‌پیلوت

یکی از ترندهای جدید در جنگ هوایی، استفاده از جنگنده‌های Manned-Unmanned Teaming (MUM-T) است. در این مفهوم، یک jet manned (مثل F-۳۵ یا J-۳۵) به عنوان «quarterback» عمل می‌کند و یک یا چند jet بی‌پیلوت (UCAV) را کنترل می‌کند تا در misiones pericolose (مثل SEAD/DEAD یا pénétration profond) به جای انسان، خطر را بپذیرند. ایالات متحده در این زمینه پیشروی قابل توجهی کرده است؛ برنامه‌های مانند Skyborg و Valkyrie (XQ-58A) نشان داده‌اند که F-۳۵ می‌تواند در حالت real-time،via MADL یا لینک‌های مشابه، دستورات tactical را به UCAVهای همراه بدهد و آن‌ها را در formations飛行، هدف‌یابی و nawet electronic reconfiguration هدایت کند. این قابلیت، F-۳۵ را از یک پلتفرم fighter به یک 지휘中心 هوایی تبدیل می‌کند که می‌تواند یک squadron کامل از UCAVها را مدیریت کند.

چین نیز در این زمینه فعال است؛ برنامه‌های مانند GJ-۱۱ Sharp Sword و reciente revelations در مورد یک UCAV تحت نام «JD-۳» (یا نسخۀ naval آن) نشان می‌دهند که J-35可能 است که در آینده نزدیک، به عنوان nœد کنترل برای این UCAVها عمل کند. با این حال، تا به امروز هیچ شواهدی عمومی از یک MUM-T کامل بین J-۳۵ و یک UCAV khusus (مثلاً در یک تمرین defense公开 یا یک نمایشگاه جوی) گزارش نشده است. این امر می‌تواند به دو دلیل باشد: یا این فناوری در阶段 آزمایشی است و هنوز برای نمایش عمومی آماده نیست، یا اینکه یکپارچگی نرم‌افزاری و لینک‌های táctیکی بین J-۳۵ و UCAVهای چینی هنوز به سطح F-۳۵/MADL نرسیده است. این gap، در scenarios که نیاز به pénétration profundo در دفاعات integrado دشمن (مثل S-۴۰۰ یا sistemi مشابه) باشد، می‌تواند یک disadvantage taktiki برای J-۳۵ باشد.

تکنولوژی مخفی‌سازی: یک مقایسه عمیق

هر دو J-۳۵ و F-۳۵ از اصول طراحی مخفی‌سازی مشابه پیروی می‌کنند: فرم‌های بدون لبه‌های dented، استفاده از مواد composite radar-absorbing، و پنهان‌سازی دuct‌های inlet و nozzle. با این حال، تفاوت‌های جزئی در اجرا می‌توانند تأثیر قابل توجهی بر RCS (Radar Cross Section) داشته باشند.

F-۳۵ از یک طراحی Diverterless Supersonic Inlet (DSI) استفاده می‌کند که نه تنها وزن را کاهش می‌دهد، بلکه به دلیل عدم وجود bewegliche Teile در inlet، احتمال ایجاد بازتاب‌های radar ناگهانی را به حداقل می‌رساند. nozzle F-۳۵ نیز به شکل مربعی (rectangular) طراحی شده و از یک سیستم thawing-throttle برای کاهش امضای infrared استفاده می‌کند. این ترکیب، F-۳۵ را در باندهای radar X و S (که наиболее常用 برای tracking و fire-control هستند) به یک RCS معادل یک بอล هوایی (مثلاً ۰.۰۰۱ m²) کاهش داده است.

J-۳۵ نیز از یک DSI مشابه استفاده می‌کند، اما برخی تحلیل‌های عکاسی از نمایشگاه‌های جوی نشان می‌دهند که formen inlet ممکن است کمی weniger präcis باشد و یا مواد radar-absorbing استفاده شده در جفت‌های соединения ممکن است یکپارچه vähem باشد. علاوه بر این، nozzle J-۳۵ به شکل دایره‌ای با یک سیستم petal-type برای وکتور کردن тяги است؛ اگرچه این سیستم وکتور тяги فوق‌العاده برای maneuverability است، اما ممکن است امضای infrared را در برخی زوایا افزایش دهد (به دلیل turbulences در plume). این نکته، در scenarios که missile‌های infrared-guided (مثل AIM-9X یا PL-۱۰) در حوزه near-visual باشند، می‌تواند یک disadvantage جزئی باشد.

علاوه بر این، F-۳۵ از یک couvrement کامل از مواد radar-absorbing در ساختار بال و بدنه استفاده می‌کند که حتی در zonas de acceso difícil (como جفت‌های flap یا mecanismo de aterrizاج) پوشش کامل دارد. J-۳۵، بر اساس تصاویر disponibles، ممکن است در برخی zonas (مثل حاشیه بال یا 근처 de tren de aterrizaje) پوشش کمتری داشته باشد؛ اگرچه این تفاوت شاید در مقیاس میلی‌متر باشد، اما در باندهای radar U و L (که برای early-warning و over-the-horizon tracking استفاده می‌شوند) می‌تواند یک افزایش قابل تشخیص در RCS ایجاد کند.

سیستم‌های تسلیحاتی و توانایی حمل تسلیح

در زمینه تسلیحات، F-۳۵ با یک arsenal متنوع و پیشرفته superior است. در حالت مخفی (internal carriage)، F-۳۵ می‌تواند تا ۴ تسلیح radar-guided medium-range (مثل AIM-120D AMRAAM یا نسخه‌هایnitř của Meteor) و ۲ تسلیح short-range infrared-guided (مثل AIM-9X Block II) را حمل کند. در حالت non-stealth (external carriage)، این عدد به ۶ یا ۸ تسلیح medium-range + ۲ short-range افزایش می‌یابد و توانایی حمل تسلیحات khusus (مثل JDAM، JSOW، یا حتی تسلیحات nuclear B61) را نیز دارد. این انعطاف‌پذیری، F-۳۵ را قادر می‌سازد تا در یک sortie واحد، sowohl lucht-lucht als auch lucht-zem missions را انجام دهد.

J-۳۵ نیز از یک baie داخلی برای تسلیحات دارد و می‌تواند تا ۴ تسلیح medium-range radar-guided (مثل PL-۱۵ یا نسخۀ پیشرفته‌تر PL-15E) و ۲ تسلیح short-range infrared-guided (مثل PL-۱۰) را حمل کند. با این حال، برخی منابع نشان می‌دهند که baie داخلی J-۳۵ ممکن است کمی کمتر از F-۳۵ در ابعاد باشد و این محدودیت، حمل تسلیحات بسیار بزرگ (مثل برخی نسخۀ verlängerteของ Meteor یا تسلیحات فراسونیک در حال توسعه) را ممکن است verhindere. در حالت external carriage، J-۳۵ می‌تواند تسلیحات aggiuntive را تحت بال‌های wing携带 کند، اما این کار، به دلیل ایجاد بازتاب‌های radar اضافی، stealth را کاهش می‌دهد و در scenarios که نیاز به pénétration profundo باشد، ممکن است غیر مناسب باشد.

پایداری و هزینه‌های жизнен цикл

یک جنبه často overlooked در مقایسه جنگنده‌ها، هزینه‌های жизнен цикл (Lifecycle Cost) است. F-۳۵، به دلیلbeing a program of record با مشارکت چندین کشور، از économies de escala در تولید، نگهداری و به‌روزرسانی سود می‌جوید. با این حال، گزارش‌های مستقل (مثل از Government Accountability Office) نشان داده‌اند که هزینه ساعت پرواز F-۳۵ هنوز به هدف نهایی (۲۵٬۰۰۰ دلار در ساعت) نرسیده و در حدود ۳۰٬۰۰۰-۴۰٬۰۰۰ دلار در ساعت است. این هزینه، به دلیل پیچیدگی سیستم‌های entelektronیکی و نیاز به به‌روزرسانی‌های منظم بلوک، بالا مانده است.

J-۳۵، به دلیلbeing a program بیشتر national و شاید کمتر تحت فشارهای بین‌المللی، ممکن است هزینه‌های تولید اولیه پایین‌تر داشته باشد؛ اما به دلیل falta de transparencia در داده‌های چینی، تخمین دقیق هزینه ساعت پرواز یا هزینه‌های жизнен цикл دشوار است. برخی تحلیل‌هاguess که هزینه ساعت پرواز J-۳۵ ممکن است در حدود ۱۵٬۰۰۰-۲۵٬۰۰۰ دلار باشد، اما این عدد به دلیل عدم وجود داده‌های عمومی از chaîne de suply، entretien، و به‌روزرسانی بلوک، altamente speculative است. اگر این تخمین درست باشد، J-۳۵ ممکن است یک advantage هزینه‌ای داشته باشد؛ اما این advantage ممکن است به قیمت کمبود در透明性، به‌روزرسانی‌های بلوک، و دسترسی به فناوری‌های پیشرفته (مثل هوش مصنوعی برای 전투) باشد.

نتیجه‌گیری: کدام یک برتری دارد؟

پس از بررسی جامع فنی، taktiki و استراتژیک F-۳۵ لایتنینگ ۲ و J-۳۵ جیرفالکن، می‌توان گفت که برتری کامل و مطلق برای هیچ یک از این دو پلتفرم وجود ندارد؛ بلکه برتری به شرایط خاص misión، محیط تهدید، و priorites استراتژیک هر کشور بستگی دارد.

در scenarios که نیاز به:

• یکپارچگی عمیق در یک system of systems (مثل MUM-T با UCAVهای پیشرفته)،
• شبکه‌ای LPI و sécure برای به اشتراک‌گذاری داده‌های حساس درreal-time،
• قدرت حمل تسلیحاتی متنوع و انعطاف‌پذیر (از تسلیحات فراسونیک تا nuclear)،
• پایداری و شفافیت در به‌روزرسانی بلوک و دسترسی به فناوری‌های نوین،

F-۳۵ احتمالاً برتری دارد.

در scénarios که نیاز به:

J-۳۵ ممکن است گزینه مناسب‌تر باشد.

در نهایت، رقابت F-۳۵ و J-۳۵ نه تنها یک مسابقه فنی است، بلکه یک نماینده از رقابت استراتژیک بین دو قدرتی است که هر یک سعی دارند الگوهای خود را در نظام بین‌المللی تثبیت کنند. هر دو پلتفرم نشان می‌دهند کهfuture of air combat نه تنها در سرعت یا مخفی‌سازی است، بلکه در هوش، یکپارچگی، و توانایی évoluer در برابر تهدیدات نوین است. و در این رقابت، تیمی که بهتر بتواند هوش مصنوعی، شبکه‌های sécure، و انعطاف‌پذیری takتیکی را ترکیب کند، احتمالاً برنده نهایی خواهد بود.