میدانیم که حیات همه موجودات زنده در سطح زمین به آب وابسته است. این چنین میدانیم که آب یکی از زیادترین عناصر در منظومه شمسی است؛ درنتیجه منطقی است که درمورد وجود آب در سیارات دیگر، مخصوصا مریخ، کنجکاو باشیم. در این مقاله، شواهد وجود آب در سیاره سرخ را بازدید میکنیم و خواهیم دید که آب چه نقشی در تکامل این سیاره داشته است.
<h2 class="wp-block-heading"آب در سیاره مریخ
همان گونه که گفتیم، آب یکی از مولکولهای زیاد در منظومه شمسی است. تعداد بسیاری از مناظر و اتفاقهای طبیعی که روی زمین میبینیم، در تاثییر فرسایش جریان آب طی میلیونها سال شکل گرفتهاند. جریان آرام و مدام آب چنان قدرتی دارد که میتواند در مقیاسهای بلند یک پهنه از زمین را کاملا دگرگون کند و تریلیونها تن ماده را در مسافتهای زیاد طویل جابهجا کند. از نظر دیگر، همکاری ساده اما حیرتانگیز خورشید، نیروی گرانش و آب میتواند چرخهای هیدرولیکی بسازد که خود آن نیز تأثیرات بسزایی در ساختار زمین دارد. در این چرخه، با تابش خورشید آب تبخیر میبشود و با پشتیبانی نیروی گرانش بهشکل باران به زمین میرسد تا تغییراتی دیدنی تشکیل کند.
هنگامی زمینشناسان اولین بار پستیها و بلندیهایی شبیه زمین روی مریخ دیدند، بلافاصله گمان بردند که زمین تنها سیاره منظومه شمسی نیست که این چرخه هیدرولیکی آن را شکل داده است. کانالهای سیلاب و درهها روی مریخ نشان از این دارند که وقتی آب در سطح گستردهای روی سطح این سیاره مشغول فرسایش بوده است. آب ناشی از بارشها و ذوب برفها درههایی را بین ارتفاعات سیاره سرخ راه اندازی داده است. علاوهبراین، بین تنگهها نیز سیلابهای عظیم جریان داشته.
<div class="wp-block-image"
باایناوصاف، در کنار زمین مریخ به گمان زیاد گزینه فرد دیگر است که میتوانیم هر سه حالت آب را روی سطح آن اشکار کنیم. آب مایع به گمان زیاد تا این مدت روی مریخ جریان دارد؛ هرچند یافتن آن زیاد دشوار است. تلاش برای کشف آب روی مریخ قرنها است دانشمندان را مشغول کرده؛ در همین چند دهه تازه بالاخره توانستیم پیشرفتهایی در این عرصه بکنیم.
<h2 class="wp-block-heading" id="h-اولین-مشاهدات"اولین مشاهدات
از نزدیک به قرن هفدهم که تلسکوپ اختراع شد، اخترشناسان توانستند کلاهکهای سفید را در قطبهای مریخ ببینند. این مستندات به آنها نشان داد که مریخ حداقل مقداری آب بهصورت یخ یا برف دارد. یقینا بخشی از این یخها یخ خشک یا دیاکسیدکربن منجمد است اما در قرن هفدهم این چنین چیزی برای اخترشناسان قابلفکر نبوده است. اندازه این کلاهکها با گذر فصلها تغییرات بسیاری میکند. این مسئله به دانشمندان ثابت میکرد مقدار آب در قطبها چندان زیاد نیست اما اخترشناسان هیچ راهی نداشتند که مقدار دقیق آب را اندازهگیری کنند.
اواخر قرن نوزدهم، اخترشناس ایتالیایی، جووانی اسکیاپارلی، ادعا کرد روی سطح مریخ کانالهای طبیعی مشاهده کرده است. در آن دوران، عکسبرداری در نجوم وجود نداشت و اخترشناسان مشاهداتشان را نقاشی میکردند.
بهزودی ایده کانالهای مریخ فراگیر شد و دانشمندان فرد دیگر نیز مشاهدات اسکیاپارلی را قبول کردند. در همین جهت، آنها نیز نقشههایی از این کانالها تهیه، حتی آنها را نامگذاری کردند. ترجمه نادرست نوشتههای اسکیاپارلی به انگلیسی علتشد این فکر تشکیل بشود که اینها کانالهای مصنوعی می باشند.
<div class="wp-block-image"
<figcaption class="wp-element-caption"توزیع احتمالی آب روی مریخ