راهنمای جامع عفونتهای انگلی علائم، راههای انتقال، تشخیص و درمان کامل, عفونتهای انگلی گروهی از بیماریها هستند که ناشی از حیات موجودات زنده در بدن میزبان و بهرهبرداری از منابع او میباشند. این انگلها میتوانند از طریق غذا و آب آلوده، تماس با سطوح نجس، نیش حشرات یا مصرف پروتئینهای نیمپز به بدن انسان راه یابند.
طیف علائم این عفونتها بسیار گسترده است و شامل تب، خستگی مزمن، اختلالهای گوارشی، مشکلات پوستی و در موارد حاد علائم عصبی میشود. عفونت انگلی چیست و چگونه شکل میگیرد؟ به زبان ساده، عفونت انگلی هر وضعیتی است که در آن موجودات زنده (انگل) در بدن فرد دیگری زندگی، تغذیه و تکثیر میکنند. این موجودات برای بقا به میزبان خود وابستهاند.
شناسایی انواع اصلی انگلهای عامل بیماری انگلهای بیمارزا در انسان به سه دسته کلی تقسیم میشوند که هر کدام ویژگیها و مکانیزمهای عفونتسازی منحصر به فرد خود را دارند تکیاختهها (پروتوزوا) موجودات تکسلولی هستند که میتوانند در خون، دستگاه گوارشی، سیستم عصبی مرکزی، پوست و چشم عفونت ایجاد کنند. مثالهای معروف شامل ژیاردیا، آنامبا و تریکوموناس میباشند.
هلمینتها (کرمهای انگلی) موجودات چندسلولی و بزرگتر هستند که به چهار گروه کرمهای گرد (نماتود)، کرمهای نواری (سیستود)، کرمهای فلوک (ترماتود) و کرمهای سرخاردار (اکانتوسفالا) تقسیم میشوند.
اکتوپارازیتها (انگلهای بیرونی) شامل مفصلیان و عنکبوتیان مانند کنه، شپش و کک هستند که در پوست یا موها زندگی کرده و از خون میزبان تغذیه میکنند. شایعترین عفونتهای انگلی در انسان تنوع عفونتهای انگلی بسیار بالاست، اما برخی از آنها به دلیل شیوع بالا یا اهمیت بالینی شناختهشدهترند.
از جمله این موارد میتوان به کریپتوسپوریدیوزیس، سیکلوسپوریازیس، سیستیسیرکوزیس، استرونژیلوئیدازیس، عفونت کرم نواری، بیماری شاگاس، لیشمانیاز و شیستوزومیاز اشاره کرد. هر یک از این بیماریها الگوهای خاصی از علائم و روشهای انتقال دارند. علائم و نشانههای هشداردهنده عفونت انگلی نمایش علائم به شدت به نوع انگل و محل عفونت در بدن بستگی دارد.
با این حال، علائم عمومی و رایجی وجود دارد که باید توجه فرد را جلب کنند تب و فرسودگی بدنی درد عضلانی و مفصلی خستگی و ضعف عمومی تهوع، استفراغ و اسهال (معمولاً آبی) علاوه بر موارد بالا، عفونتهای موضعی میتوانند علائم تخصصی داشته باشند علائم عصبی تشنج، سردرد شدید، گیجی و عدم جهتیابی (معمول در عفونتهای مغزی) علائم پوستی خارش شدید، طفح، جوشهای مویی، قرمزی و زخمهای ناشی از لاروهای مهاجر بسیاری از عفونتهای انگلی به صورت بیعلائم پیش میروند.
در این حالت فرد حامل انگل است اما هیچ نشانه بالینی ندارد که تشخیص را دشوار کرده و خطر انتقال به دیگران را افزایش میدهد. این موضوع ضرورت چکاپهای دورهای را دوچندان میکند. راههای انتقال و عفونتگیری درک مسیرهای انتقال برای پیشگیری از عفونت حیاتی است.
مهمترین راههای عفونتگیری عبارتند از مصرف آب شرب یا غذاهای آلوده به کیست یا لارو انگل خوردن گوشتهای قرمز، مرغ یا ماهی نیمپز یا کच्च تماس مستقیم با خاک، شن و ماسه آلوده به تخمکهای انگل نیش حشرات وکتور (مانند آنوفلس برای مالاریا یا شنیپره برای لیشمانیاز) رابطه جنسی بدون حفاظت (به ویژه برای تریکوموناس) انتقال عمودی از مادر به جنین (مانند توکسوپلاسموز و سیستیسیرکوز) افراد در گروههای پرریسک برخی اقشار جامعه به دلیل شرایط جسمانی یا محیطی بیشتر در معرض خطر عفونتهای انگلی قرار دارند کودکان پیشدبستانی و مراقبان آنها (به دلیل تماس نزدیک و بهداشت ناقص) افراد با سیستم ایمنی ضعیف (بیماران ایدز، سرطان، گیرندگان ترانسپلانت و مصرفکنندگان داروهای سرکوبکننده ایمنی) مسافران به مناطق گرمسیری و شبهگرمسیری با بهداشت نامناسب کشاورزان و دامداران به دلیل تماس مستقیم با خاک و حیوانات روشهای تشخیص عفونتهای انگلی از آنجا که علائم عفونتهای انگلی با بسیاری از بیماریهای عفونی و غیرعفونی همپوشانی دارد، تشخیص قطعی تنها توسط پزشک و با کمک آزمایشهای آزمایشگاهی امکانپذیر است.
روشهای رایج نمونهبرداری شامل بررسی مدفوع (برای شناسایی تخمک، کیست یا لارو در عفونتهای رودهای) خونکاوی (برای عفونتهای خونی مانند مالاریا، فیلیاریز و توپلاسموز) بیوپسی پوست یا بافتهای عمیق بررسی خلط و مایعات مغز و نخاع (در عفونتهای عصبی) در موارد پیچیده، پزشک ممکن است از تکنیکهای تصویربرداری مانند اشعه ایکس، سیتی اسکن یا امآرآی برای ارزیابی میزان آسیب به اعضای داخلی استفاده کند.
استراتژیهای درمان عفونتهای انگلی درمان عفونتهای انگلی کاملاً به نوع عامل بیماریزا بستگی دارد.
پزشک با توجه به تشخیص دقیق، داروهای ضدانگلی مخصوص تجویز میکند ضدپروتوزواییها مانند مترونیدازول، تینیدازول، آلوپورینول و میلتیفوسین ضد هلمینتها (کرمکشها) مانند آلبندازول، مبدندازول، پرازیکوانتئل و ایورمکتین درمانهای موضعی لوسن، کرم و شامپوهای ضدعفونی برای عفونتهای پوستی، شپش و کنه در برخی موارد، ترکیبی از داروها برای از بین بردن تمام مراحل حیات انگل (تخمک، لارو و بالغ) ضروری است.
تکمیل دوره درمان طبق دستور پزشک برای پیشگیری از مقاومت دارایی و بازگشت بیماری الزامی است. اقدامات پیشگیری موثر در برابر عفونتهای انگلی پیشگیری همیشه سادهتر و ارزانتر از درمان است. رعایت نکات بهداشتی زیر ریسک عفونتگیری را به شدت کاهش میدهد بهداشت دست شستشوی کامل دست با آب و صابون قبل از غذا، پس از توالت و تماس با حیوانات یا خاک.
ایمنی غذا پختن کامل گوشت و ماهی، شستشوی کامل میوه و سبزیجات، جدا کردن غذاهای خام از پخته. آب شرب سالم استفاده از آب تصفیه، جوشانده یا بطریبسته معتبر. مبارزه با وکتورها استفاده از مشتهای ضدیوش، پوستینهای بلند، کفش بسته و توریهای ضدیوش در مناطق خطرناک. رابطه جنسی ایمن استفاده از کاندوم برای پیشگیری از تریکوموناس و سایر عفونتهای مقاربتی.
مراقبت در سفرها آشنایی با بیماریهای مقیم مقصد، واکسیناسیونهای پیشنهادی و مصرف داروهای پیشگیرانه در صورت لزوم.
زمان مراجعه فوری به پزشک اگر علائم زیر را تجربه میکنید، بلافاصله به مرکز درمانی مراجعه کنید تب بالای ۴۰ درجه سانتیگراد تشنج یا بیهوشی گیجی شدید، سردرد ناگهانی یا عدم جهتیابی یرقان (زردی پوست و چشم) علائم وخیم کمآبی (تشنگی شدید، کاهش ادرار، ضعف عضلانی، تیککردی قلب) همچنین در صورت سفر اخیر به مناطق پرریسک، نیش حشره، شنا در آبهای راکد یا مصرف غذا/آب مشکوک، حتماً به پزشک اطلاع دهید.
عفونت انگلی واژن (تریکومونیازیس) بیماری مقاربتی شایع و بیعلائم تریکومونیازیس ناشی از پروتوزوای، شایعترین عفونت مقاربتی غیرویروسی در جهان است. اگرچه هر فرد فعال جنسی میتواند مبتلا شود، اما در زنان شایعتر و علائمدارتر است. نکته خطرناک این است که اکثریت افراد مبتلا (به ویژه مردان) هیچ علائمی ندارند و به ناخواسته عامل انتقال بیماری میشوند.
نکات کلیدی درباره تریکوموناس این عفونت ربطی به بدبهداشتی عمومی ندارد و تنها از طریق تماس جنسی منتقل میشود. عفونت معمولاً به مجاری تناسلی محدود میماند و عفونت مجاری ادراری ایجاد نمیکند. الوده شدن ناحیه تناسلی میتواند منجر به عفونت ثانویه مقعد، دهان و دستها شود. بیماران بیعلائم نیز کاملاً ار هستند و میتوانند انگل را به شریک خود منتقل کنند. علائم تریکومونیازیس در مردان و زنان دوره نهان بیماری معمولاً ۵ تا ۲۸ روز است.
علائم در زنان شایعتر و واضحتر است علائم در مردان ترشحات رقیق یا کفی از آلت تناسلی سوزش در زمان ادرار یا انزال خارش و تحریک در داخل آلت تناسلی علائم در زنان ترشحات واژنی رقیق، پنه، زرد یا سبز با بوی بد قرمزی، ورم، خارش و سوزش در ناحیه واژن و وولوا درد در زمان رابطه جنسی (دیسپارونیا) و ادرار کردن راههای انتقال تریکوموناس انتقال از طریق رابطه واژنی (معمولترین راه) رابطه مقعدی رابطه دهانی تماس مستقیم پوستی-پوستی ناحیه تناسلی توجه تریکوموناس از طریق اشتراک ظروف، بوسیدن، دستدادن، استخر، دوش عمومی یا نشستن بر صندلی توالت منتقل نمیشود.
عوارض ناشی از عدم درمان تریکومونیازیس عفونت درماننشده تریکوموناس ریسک عفونتگیری به ویروس ایچآیوی (HIV) را به شدت افزایش میدهد. همچنین در زنان باردار میتواند منجر به زایش پیشزمان، نوزاد کموزن و انتقال عفونت به نوزاد در هنگام زایش شود. هموجود تریکوموناس و HIV در زنان، احتمال انتقال HIV به شریک جنسی را بالا میبرد.
روشهای تشخیص تریکومونیازیس معاینه بالینی بازدید ناحیه تناسلی؛ در زنان ممکن است گردن رحم ظاهر توتفرنگی داشته باشد که نشانه مشخص تریکوموناس است. میکروسکوپی بررسی ترشحات واژنی یا ادرار/ترشحات آلت تناسلی مردان در لبه باریک برای دیدن تروفوزویتهای متحرک. تستهای مولکولی (NAAT/PCR) حساسیت و نوعی بسیار بالا، استاندارد طلایی تشخیص فعلی. کشتی بافت روش سنتی اما زمانبر.
پروتکل درمان تریکومونیازیس تریکومونیازیس ۱۰۰٪ قابل درمان است. داروهای انتخاب شامل آنتیبیوتیکهای ضداناروبیک میباشند مترونیدازول در زنان معمولاً ۵۰۰ میلیگرم دو بار در روز به مدت ۷ روز (رژیم تکدوزی ۲ گرم هم وجود دارد اما نرخ درمان کمتر است). در مردان اغلب تکدز ۲ گرم تجویز میشود. تینیدازول تکدز ۲ گرم خوراکی، اثربخش، با عوارض کمتر گوارشی و دوره درمان کوتاهتر.
نکات حیاتی در طول درمان همزمان درمان هر دو شریک جنسی برای پیشگیری از عفونت پینگپنگ الزامی است. اجتناب از مصرف الکل در طول درمان و تا ۷۲ ساعت پس از آخرین دز (به ویژه با مترونیدازول و تینیدازول) به دلیل واکنش دیسولفیراممانند (تهوع، استفراغ، سرگیجه، تیککردی قلب). اجتناب از رابطه جنسی تا ۷ تا ۱۰ روز پس از اتمام درمان و رفع کامل علائم. بازدید کنترل و تست تکراری ۳ ماه پس از درمان برای اطمینان از از بین رفتن عفونت.
عوارض جانبی داروهای ضدتریکوموناس عوارض رایج شامل طعم فلزی در دهان، سوزش معده، تهوع، بیاشتهایی و سرگیجه است. عوارض نادر اما جدی شامل اعتلالات عصبی محیطی (خدر و تنمیل)، تشنج و واکنشهای آلرژیک است. مصرف الکل به شدت ممنوع است. استراتژیهای پیشگیری از تریکومونیازیس استفاده مداوم و صحیح از کاندوم در تمام روابط جنسی. تست منظم عفونتهای مقاربتی (STI) برای افراد فعال جنسی. درمان فوری و همزمان شریکان در صورت تشخیص عفونت.
کاهش تعداد شریکان جنسی و رابطه متقابل با شریک وفادار. بازگشت بیماری و مدیریت آن نرخ بازگشت تریکومونیازیس در ۳ ماه اول پس از درمان بالا است (تا ۱۷٪ در زنان). دلیل اصلی درمان نکردن شریک، رابطه جنسی زودهنگام قبل از از بین رفتن کامل انگل یا تماس با شریک جدید مبتلا است. رعایت کامل پروتکل درمان و تست کنترل کلید پیشگیری از بازگشت است.
تریکومونیازیس در دوران بارداری و شیردهی مترونیدازول در تمام سه تریمستر بارداری (به ویژه تریمستر دوم و سوم) و در دوران شیردهی ایمن تلقی شده و داروی انتخاب است. عفونت درماننشده در بارداری میتواند باعث پקش قبل از اوان، پקش پیشزمان کیس امنیونی، نوزاد کموزن و عفونت چشمی/تنفسی نوزاد شود. مشورت با متخصص زنان و زایمان قبل از مصرف هر دارویی الزامی است.
تفاوت تریکومونیازیس با کلامیدیازیس هر دو عفونت مقاربتی شایع و قابل درمان هستند اما عامل بیماریزا و جزئیات بالینی متفاوتند عامل تریکوموناس یک پروتوزوا (انگل تکسلولی) است، در حالی که کلامیدیا یک باکتری داخل سلولی میباشد. ترشحات در تریکوموناس ترشحات معمولاً پنه، زرد/سبز و بدبو است؛ در کلامیدیا ترشحات غالباً رقیق، مخاطین و کمبو است.
عوارض طولانیمدت کلامیدیا درماننشده ریسک بالایی برای التهاب لگن (PID)، ناباروری لولهای و بارداری خارج از رحم دارد. تریکوموناس بیشتر ریسک عفونت HIV و عوارض بارداری را بالا میبرد. درمان تریکوموناس با مترونیدازول/تینیدازول؛ کلامیدیا با آزیترومایسین یا داکسیسیکلین درمان میشود. در هر صورت، وجود هرگونه ترشحات غیرطبیعی، سوزش ادرار یا درد لگن مستلزم مراجعه فوری به پزشک و انجام تستهای کامل پروفایل عفونتهای مقاربتی است. هشدار!
این نوشته تنها جنبه آموزشی و اطلاعرسانی دارد و نمیتواند جایگزین نظر، تشخیص یا تجویز پزشک متخصص باشد. برای تشخیص دقیق و درمان مناسب، لازماً با پزشک خود مشورت کنید.
